Hoe bepaalt leiderschap de integriteit in een organisatie? (deel 1)

Het wil nog steeds niet echt lukken met de integriteit van managers en leidinggevenden in de Caribbean & Suriname. Wij weten met z’n allen maar al te goed wat het belang van integriteit is. Er is werkelijk geen enkele organisatie die het begrip niet als één van haar kernwaarden propageert. Onderaan dit artikel geven we een suggestie voor een training die Interpoint kan verzorgen op dit vlak.

Diverse onderzoeken bevestigen het belang dat wij hechten aan integriteit. Het is de basis voor vertrouwen tussen mensen. Het Global Leadership and Organisational Behavour Effectiveness (GLOBE) onderzoeksprogramma heeft wereldwijd bij 62 culturen de perceptie van ongewenste en gewenste leiderschapseigenschappen bestudeerd.

De eigenschap ‘integrity’ scoort het hoogst. Hoger dan andere gewaardeerde eigenschappen van de leider zoals inspirational, visionary, performance oriented, team-integrator, decisive en diplomatic.

‘Compliance, integriteit en risicomanagement moet je zien als een familie met drie kinderen.’

De schandalen bij de Centrale Bank van Suriname zorgen ervoor dat compliance actueler is dan ooit. De vraag is of de stroom aan nieuwe regelgeving en het strengere toezicht als vanzelf leiden tot betere naleving, tot meer compliance. In Suriname is er een monster aan compliance gecreëerd, maar het gaat om gedrag en niet om ‘afvinklijstjes.’

Compliance betekent dat je je gedraagt. Het gaat om gedrag. Dat is alles. Omdat compliance om gedrag gaat, is compliance ook onlosmakelijk gekoppeld aan het begrip integriteit. Maar dat begrip is helaas uitgesleten tot een politiek beladen term, tot een smaadwoord waar een bedreiging van uitgaat voor de reputatie van iemand wiens integriteit in twijfel wordt getrokken. Persoonlijke integriteit staat in dit geval gelijk aan ongrijpbaar. Het gezegde luidt dan ook: ‘Niets is veranderlijker dan de mens.’

Interpoint ziet integriteit als een belangrijk onderdeel van risicomanagement. Die wordt mede bepaald door het leiderschap en de cultuur binnen de organisatie. Hoe de top van de organisatie zich gedraagt, is daarbij erg belangrijk: goed voorbeeld doet goed volgen. Dus wij kijken aandachtig naar aspecten van cultuur en leiderschap; de soft controls. Daarnaast kijken wij ook of de hard controls goed geregeld zijn: zaken als functiescheiding, audits en de opvolging van de accountantscontrole.

Door in kaart te brengen wat er aan beleid en beheersingsmaatregelen is, wordt duidelijk waar risico’s zitten.

Hard controls zijn in de ogen van de controller cruciaal. Die zijn deels geregeld in beleidsdocumenten en procedures. Onze opdracht is om te kijken welk beleid er is op het gebied van risico- en integriteitmanagement en good governance. En komt dat overeen met de eisen van de wet- en regelgeving? Bijvoorbeeld het beleid rond informatiebeveiliging, in verband met de Wet Meldplicht Datalekken. Door in kaart te brengen wat er aan beleid en beheersingsmaatregelen is, wordt duidelijk waar risico’s zitten.

5 voorwaarden voor integer risicomanagement:

  • een actueel integriteitsbeleid
  • een actuele gedragscode met daarin herkenbare kernwaarden
  • een actueel inkoop- en aanbestedingsbeleid
  • een deugdelijke ‘bewaking aan de poort’ voor nieuwe medewerkers en businesspartners
  • aandacht voor risicovolle processen, systemen en functies

De mens maakt het verschil

Volgens Interpoint maakt de mens het verschil. Ook daar waar het op risico’s en de beheersing daarvan aankomt. Het is namelijk nooit een systeem, een proces of een journaalpost die fraudeert of zich bezig houdt met corruptie, maar de mens. En iets positiefs, dat bovendien begrijpelijk is, maakt eerder geliefd en leidt sneller tot een organisatiebrede inbedding in de dagelijkse operationele procesgang. En dat is iets waar risicomanagement in ieder geval zou moeten zijn belegd en beleefd.

Mensen zijn van nature geneigd om met elkaar samen te werken. Maar wel op basis van gelijkheid en eerlijkheid. Onze verre voorouders wisten vele tienduizenden jaren geleden te overleven door nauw samen te werken en de opbrengst van de jacht te delen. Deel uitmaken van een groep was de beste garantie om in die tijd als individu te overleven. De groep benoemde zelf de leider van wie de groep wist dat zij met hem zouden overleven, de overwinning behalen of gewoon beter af waren. De leider maakte deel uit van de groep, en daar lagen ook zijn belangen. Hij zette zich in voor de groep en maakte zijn persoonlijk belang daaraan ondergeschikt. Er was geen tolerantie voor dominantie. Waar macht gebaseerd is op dominantie, dwang en eigenbelang is leiderschap gebaseerd op gelijkheid, vrijwilligheid en eerlijkheid. Om misbruik te voorkomen zijn mensen daarom erg kieskeurig in hun leiders. Zij willen leiders die eerlijk en betrouwbaar zijn, die ze kunnen vertrouwen met de macht die ze aan de leider geven en waarbij misbruik van gezag niet getolereerd wordt.

In de moderne wereld zijn de omstandigheden veranderd. Het belang van de leidinggevende ligt allang niet meer als eerste bij zijn ondergeschikten. Zij beoordelen de leider niet, zij betalen zijn salaris niet en zij kunnen hem ook niet ontslaan. De huidige leider is dus in veel mindere mate afhankelijk van hen. Die context stimuleert zelfzucht en eigenbelang.

Om de verstoorde balans weer te herstellen is een mentaliteitsverandering noodzakelijk. Die moet op de eerste plaats worden afgedwongen door de bestaande regelgeving consequenter te hanteren, de pakkans bij overtreding te vergroten en overtreders te straffen.

De tweede stap is terug te gaan naar het belang van integriteit in een organisatie en de rol daarin voor het leiderschap. Onderzoek toont aan dat integer gedrag in organisaties voor ongeveer 50% afhangt van het leiderschap. Met andere woorden; goed voorbeeld doet volgen. Leidinggevenden moeten ervan doordrongen zijn dat integriteit voor hen betekent dat zij betrouwbaar zijn, zij hun verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn zich voor hun handelen te verantwoorden. Leiders zijn de bewakers van de kernwaarden van hun organisatie. Zij moeten een cultuur beschermen waar ‘wij’ altijd voor ‘ik’ gaat. Want alleen in een zwakke cultuur doen we niet meer ‘wat goed is’, maar doen we ‘wat goed is voor mij’.

Risico’s als angst

Interpoint betoogde onlangs dat het gangbare risicomanagement niet meer werkt. Wij zien risico vooral als angst. Een mindset waarmee je als financial niet de toekomst in kan. Als management heb je strategische doelen, die onder meer zijn vertaald in een aantal processen, activiteiten en resultaten. Bij elk doel ga je doelgericht om met de risico’s. Het gaat er namelijk om dat je ondanks de onzekerheid – die er nu eenmaal is – toch de doelen realiseert.

In onze volgende nieuwsbrief gaan we verder hierop door.

Interpoint kan uw organisatie ondersteunen als het gaat om dit onderwerp met behulp van een training:

Training Governance & Integriteit

Integer en transparant handelen is voor het vertrouwen in het openbaar bestuur erg belangrijk. Maar wat verstaat u eigenlijk onder integriteit? Hoe gaat u om met tegengestelde belangen en waarden? Waar in de organisatie bent u kwetsbaar voor integriteitsrisico’s? Wie signaleert integriteitsschendingen en wat gebeurt er met meldingen? En wat is uw rol als leidinggevende hierin? Dit en meer komt aan bod in de inspirerende training Governance en Integriteit.

Uw resultaat:

Na afloop weet u wat integer en transparant handelen inhoudt. U weet wat relevante publieke waarden en (conflicterende) loyaliteiten betekenen en kunt benoemen hoe zij invloed uitoefenen in de praktijk. Ook kunt u de integriteitsrisico’s in kaart brengen binnen uw organisatie en weet u hoe u daarmee moet omgaan.

Doelgroep:

U bent bestuurder, leidinggevende, beleidsbepaler of manager in een organisatie. U neemt uw maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus en bouwt aan een integere en betrouwbare overheid.

Aanpak

Tijdens deze training wordt theorie afgewisseld met praktijkvoorbeelden. Zo wordt deze training optimaal afgestemd op de praktijk en kunt u uw kennis en vaardigheden direct toepassen binnen uw werksituatie.

Incompany

Deze training kunt u incompany volgen. Wilt u hier meer informatie over? Neem dan contact met ons op en wij maken een passend voorstel.

Programma

In deze training komen de volgende onderwerpen aan bod:

  • Integer en transparant handelen
  • Onafhankelijk optreden
  • Voorbeeldfunctie
  • Integriteitsrisico’s ter sprake brengen
  • Persoonlijke integriteit
  • Ethisch handelen

Certificaat

Na afloop van de training ontvangt u het certificaat van deelname ‘Governance en Integriteit’ van Interpoint Nederland.